طراحی آموزشی
نام درس : هدیه های آسمان موضوع : امامت در دوره ی ابتدایی
نام و نام خانوادگي : محمد چگنی زاده دبستان : دین و دانش
تعداد دانش آموزان : 20
هدف كلي: دانش آموز نسبت به اولیای دین علاقه مند شود و از راه و روش ایشان در زندگی خود الگو برداری کند.
هدف های رفتاری(عملکردی)
موضوع
عبارت مربوط به عمل
توانایی یادگرفته شده
محدودیت زمان
موقعیت در کلاس درس حضرت فاطمه را به عنوان مادر امامان و بهترین بانوی عالم در 5 دقیقه به صورت شفاهی معرفی بکند.
موضوع
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده
موقعیت با نوشتن یک مقاله در کلاس حضرت زینب را به عنوان یکی از زنان بزرگ تاریخ اسلام به هم کلاسی های خود در 7 دقیقه معرفی بکند .
عبارت مربوط به عمل
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده درکلاس ودر زمان 5 دقیقه به طور شفاهی امام حسین ( ع) را دشمن ستمکاران و یاور مظلومان معرفی بکند.
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
عبارت مربوط به عمل
توانایی یادگرفته شده درکلاس درس احساس علاقه ی خود را نسبت به امامان معصوم (ع) در 3 دقیقه به طور شفاهی توصیف بکند.
موضوع
توانایی یادگرفته شده
محدودیت زمان
موقعیت در کلاس با توجه به متن کتاب درسی ، امام سجاد را الگوی رفتار مسلمانان و انسانی ظلم ستیز در زمان 5 دقیقه معرفی نماید.
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده درکلاس
موضوع
موقعیت ضمن مطالعه ی کتب کتابخانه ی دبستان از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) به عنوان تلاشگران راه علم و تربیت اسلامی در 4 دقیقه یاد بکند.
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده ضمن مطالعه ی کتاب های درسی و غیر درسی از امام زمان (ع) به عنوان راهنما و امید مسلمانان در 5 دقیقه نام ببرد.
توانایی یادگرفته شده
موضوع
موقعیت با مطالعه ی کتاب درسی از زندگی و اخلاق و رفتار امام موسی کاظم )ع) امام رضا (ع) و امام جواد سرمشق بگیرد.
موقعیت
موضوع
توانایی یادگرفته شده رفتار امامان دهم و یازدهم و دوازدهم رابه عنوان نمونه های کامل اخلاق و رفتار در زندگی روزانه به کار ببندد.
عبارت مربوط به عمل
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده در کلاس با نوشتن یک انشای کوتاه در مدت 10 دقیقه نسبت به ظالمان تبری نماید.
موضوع
عبارت مربوط به عمل
موقعیت
توانایی یادگرفته شده در مراسم صبحگاهی ضمن قرائت مقاله ، نسبت به امامان معصوم (ع) ادای احترام کند.
موضوع
موقعیت
توانایی یادگرفته شده با حضور در حرم امام رضا (ع) یا یکی از نوادگان ایشان نسبت به امامان معصوم (ع) و خانواده ی ایشان وظیفه ی تولی را رعایت بکند.
موضوع
عبارت مربوط به عمل
توانایی یادگرفته شده
موقعیت با مراجعه به کتابخانه ی دبستان ضمن جمع آوری پیام های قرآن کریم و احادیث معصومین در زمینه ی تولی و تبری ، مصادیق عملی این وظیفه را بیان نماید.
توانایی یادگرفته شده
موضوع
عبارت مربوط به عمل
موقعیت
محدودیت زمان در کلاس درس طی نوشته ای کوتاه در 5 دقیقه مشخصات امام زمان (ع) را برای همکلاسی هایش بیان نماید.
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده در کلاس ویژگی های نائبان امام زمان در زمان غیبت را در مدت 5 دقیقه بر شمرد.
موضوع
موقعیت
محدودیت زمان
توانایی یادگرفته شده در مراسم صبحگاهی وظیفه ی خودش و سایر مسلمانان در زمان غیبت را در مدت 6 دقیقه بیان کند.
عبارت مربوط به عمل
موقعیت
موضوع
توانایی یادگرفته شده در کلاس وظیفه ی خودش و سایر مسلمانان در مقابل ولی فقیه را در قالب یک روزنامه دیواری ارائه نماید .
گام سوم : تحلیل تکلیف ( تعیین سلسله مراتب یادگیری )
اگر خداوند بخشنده و مهربان را آفریننده ی طبیعت زیبا بداند بخشندگی و مهربانی امامان معصوم (ع) را نیز درک می کند.
اگر خداوند را برطرف کننده ی نیاز های مادی و معنوی خود بداند امامان معصوم را نیز واسطه های دریافت این فیوضات به خود برمی شمرد.
اگر دانش آموز تصوّر درستی از خداوند داشته باشد معنا و مفهوم فرستادن امامان بعد از نبی اکرم (ص) را درک می کند.
اگر پیامبران را انسان هایی راست گو و درست کار و شجاع و... بداند از رفتارو اخلاق امامان به عنوان انسان هایی راستگو و درست کار و... الگو برداری می کند.
اگر دانش آموز اصول دین را بداند به سومین اصل از اصول دین ( امامت ) اشاره می کند.
گام چهارم : تعیین رفتار ورودی
از دانش آموزان می خواهد در مورد خدا و پیامبران بزرگ الهی چند دقیقه با هم مشورت کنند وبعد از مشورت گروهی از آن ها می خواهد تا به صورت گروهی به سوالات نوشته شده روی برگ ها به صورت گروهی پاسخ دهند. ( به هر گروه فقط یک برگ داده می شود )
1- حضرت ابراهیم (ع) در كجا به دنیا آمد ؟
بابل بين النهرين مصر فلسطین
2- كدام گروه دعوت حضرت نوح را نپذيرفتند ؟
ثروتمندان ثروتمندان و ستمگران فقيران
3- حضرت موسی (ع) در کجا و در زمان کدام پادشاه به دنیا آمد ؟
بابل ، نمرود بین النهرین ، هیرود مصر ، فرعون فلسطین ، فرعون
4- معجزه ي حضرت عيسي ( ع) كدام مورد است ؟
الف: شفاي بيماران ب: شكافتن آب دريا
ج: قرآن كريم د: سرد شدن آتش نمرود
5- حضرت محمد (ص ) چگونه زندگی می کرد ؟
الف: غذا و لباسش ساده بود ب: شب ها بر روی حصیر می خوابید
ج: ثروت زیادی را برای خود و خانواده اش ذخیره کرده بود. د: گزینه ی الف و ب
گام پنجم : تحلیل محتوا :
گام ششم : تعیین روش ها و فنون آموزشی :
الگوی دریافت مفهوم
دریافت مفهوم، جستجو برای یافتن، فهرست کردن ویژگی ها یا خصیصه هایی که می توان از آن ها برای مشخص کردن نمونه های مربوط یا نمونه های نامربوط به یک طبقه اطلاعاتی استفاده کرد . (برونر )1967
این الگو بر اساس مطالعات برونر پیرامون شیوه ی تفکر طراحی شده است .
در این الگو مفاهیم و تعاریف به طور مستقیم در اختیاز دانش آموزان قرار نمی گیرد، بلکه ابتدا مثال ها و نمونه ها عرضه می شود و سپس دانش آموزان خودشان ویژگی های مفهوم و تعریف آن را به دست می آورند و این مسئله باعث می شود یافته ها برای مدت طولانی تری در ذهن دانش آموزان باقی بماند . برای ارائه مثال ها و نمونه ها معلم از قبل تعدادی نمونه ی مثبت و منفی برای مفهومی که می خواهد اموزش دهد تهیه می کند . نمونه های مثبت که با کلمه ی خیر مشخص می شوند نمونه هایی هستند که ویژگی آن مفهوم را دارا نمی باشند .
راهبرد ها و توصیه ها
تهیه ی نمونه های مثبت و منفی به دقت و تمرین زیادی نیاز دارد . نمونه های مبهم سبب سردرگمی دانش آموزان می شود . در ارائه نمونه ها، باید بر ویژگی ها و صفات مهم، تاکید بیشتری داشت . برای این منظور باید مفاهیمی را که می خواهید آموزش دهید، تحلیل نموده و صفات و ویژگی های آن را تعیین کنید، سپس با نایده گرفتن برخی ویژگی های جزئی و کم اهمیت، روی صفات مهم آن مفهوم تاکید نمایید در ارائه ی نمونه های مثبت و منفی یک مفهوم ، از روش هایی، مانند : رسم شکل، کاریکاتور، عکس، مثال های واقعی از زندگی روزمره و.... استفاده نمایید. توجه داشته باشید که وظیفه دانش آموزان در دریافت مفهوم، اختراع مفاهیم جدید نیست، بلکه رسیدن به مفاهیمی است که قبلاً به وسیله ی معلم انتخاب شده اند . برای مراقبت از دانش آموزانی که می خواهند خیلی سریع جواب نهایی را بدهند از عبارت هایی ، مانند «عجله نکن» « فکرت را نگهدار ، دقت کن ببین درست فکر می کنی، اجازه بده بقیه دوستانت هم فکر کنند و... استفاده می کنیم .
در جریان تدریس از فرضیه های دانش آموزان حمایت می کنیم و مباحثاتی ترتیب می دهیم که دانش اموزان در آن فرضیه های خود را، در برابر فرضیه های دیگران بیازمایند .
اگر تحلیل تفکر برای شما مهم تر از دریافت مفهوم است بر مرحله ی سوم تاکید بیشتری داشته باشید
*از الگوی دریافت مفهوم می توانیم به عنوان روشی برای ارزشیابی استفاده کنیم : این روش زمانی مناسب است که بخواهیم تعیین کنیم مفاهیم ارائه شده قبلی به خوبی آموخته شده اند . این الگو به سرعت، عمق فهم دانش آموزان را آشکار می سازد و دانش قبلی آنان را تقویت می کند .
* معلم باید تعداد کافی نمونه ی مثبت به دانش اموزان بدهد، به طوری که تمام صفات مفهوم مورد نظر را شامل شوند . در مورد نمونه های منفی نیز آن قدر مثال باید به کاربرد که تمامی صفات نامربوطی را که ممکن است دانش آموز به اشتباه به عنوان صفات مثبت مفهوم به کاربرد از ذهن او دور سازد .
الگوی دریافت مفهوم می تواند در هر پایه ای به کار رود ولی برای دانش آموزان پایه اول تحلیل راهبرد تفکر (مرحله سوم) کار دشواری است ، توصیه می شود باطرح پرسش هایی نظیر (برای ما بگو در هر مرحله چه فکر می کردید، چرا آن طور فکر می کردید؟ دانش آموزان را در بیان تفکرات خود یاری کنیم .
*بهره گیری از الگوی دریافت مفهوم سبب شکیبایی دانش آموزان در تحمل ابهامات می شود .
* به دانش آموزان اجازه دهید در صورت تمایل فرضیه های خود را یادداشت کنند . این یادداشت ها در مرحله سوم می تواند به بیان جریان تفکر دانش اموزان کمک کند .
*در آخرین مرحله ی آموزش یک مفهوم، باید با توجه به هدف آموزشی خود به ارزیابی یادگیری دانش آموزان اقدام کنیم . برای این منظور، باید نمونه های مثبت و منفی مختلفی از مفهوم، به غیر از ان ها بخواهید تا نمونه هایی را که نشان دهنده ی مفهوم هستند انتخاب کنند .
*بهره گیری از الگوی دریافت مفهوم ، می تواند مجموعه ای وسیع از کاوشگری ها را به درون زمینه های مهم آموزش وارد سازد .
*توجه داشته باشید ارائه نمونه های منفی از آن جهت که به شاگردان در تعیین قلمرو مفهوم کمک می کنند، بسیار مهم می باشند و در تهیه ی آن ها باید دقت لازم صورت گیرد .
مرحله اول: عرضه ی مطالب وشناسایی مفهوم ( ارائه ی نمونه ها )
فعالیت معلم
تعدادی نمونه ی مثبت و منفی برای مفهومی که می خواهیم آموزش دهیم تهیه می کنیم. این نمونه ها می توانند به صورت نوشتاری (یک کلمه، یک عبارت، یک جمله ، یا ....) باشند و یا به صورت تصویری طراحی شوند .نمونه ها را در اختیار دانش آموزان قرار می دهیم تا آن ها را با یک دیگر مقایسه کنند .
فعالیت دانش آموزان
نمونه های مثبت و منفی را با یکدیگر مقایسه می کنند .به عامل یا عوامل مشترکی که بین مثال های مثبت وجود دارد توجه می کنند فرضیه سازی می کنند .
مرحله دوم:دست یابی به مفهوم
فعالیت معلم
نمونه های مثبت و منفی جدیدی در اختیار دانش اموزان قرار می دهیم تا بلی یا خیر بودن ان ها را مشخص کنند . فرضیه های درست دانش آموزان را تایید می کنیم و در صورت لزوم مفهوم را نام گذاری و تعاریف را بیان می کنند .
فعالیت دانش اموزان
*بلی یا خیر بودن نمونه های جدید را مشخص می کنند .
*فرضیه ها و تعاریف خود را ارائه می دهند .
* نمونه های جدیدی بیان می کنند .
مرحله سوم :بررسی فرایند تفکر
فعالیت معلم
از دانش اموزان می خواهیم جریان تفکر خود را برای دست یابی به مفهوم بیان کنند .
*بحث گروهی دانش آموزان را هدایت می کنیم .
*درباره ی چگونگی شکل گیری فرضیه ها در ذهنشان بحث می کنند .
* راهی را که برای دست یابی به مفهوم طی کرده اند بیان می نمایند .
گام هفتم : سازمان دهی گروه ها :
گروه بندی دانش آموزان ( به کمک آبنبات ولیوان های رنگی )
هنگام ورود دانش آموزان به کلاس از آن ها می خواهیم یک عدد آبنبات را از توی سبدی که به دست گرفته ایم انتخاب کنند. و با توجه به رنگ آبنبات انتخابی و لیوان های رنگی روی میز ها در گروه قرار گیرند. اولین فردی که در هر گروه قرار می گیرد به عنوان سرگروه است و وظایف او را به عهده می گیرد.
گام هشتم : زمان و فضا
زمان چند جلسه 50 دقیقه ای که می توان با توجه به زمان و همکاری های لازم برخی از موارد زیر را برای دانش آموزان پایه چهارم ابتدایی به اجرا در آورد.
1- کلاس درس جهت توضیح مطلب و ورود به متن درس
2- دفتر امام جمعه : جهت دیدار دانش آموزان با امام جمعه به عنوان نماینده ی ولی فقیه زمان در شهر برای درک بهتر وظیفه مومنان در زمان غیبت
3- دیدار با یکی از علمای دینی طرازاول شهر جهت بهره گیری از محضر مبارک ایشان و آشنایی با امام زمان (ع) و وظایف ما در زمان غیبت و نشانه های ظهور
4- حضور در بارگاه نورانی محمد بن موسی الکاظم (ع) جهت آشنایی با سیره ی این بزرگوار و پدران ارجمندش در طول تاریخ
گام نهم : رسانه ها
کتاب درسی ( رسانه دیداری ثابت ( غیر شفاف ) ) ودلیل استفاده از آن آشنایی دانش آموزان با مفاهیم جدید می باشد.
رسانه شنیداری – دیداری متحرک ( cd آموزشی امام علی (ع) و cd غدیرو cd صحیفه سجادیه ، بهشت بی نشونه و... ) جهت آشنایی دانش آموزان با شخصیت ائمه (ع) و... و ارائه ی اطلاعات بیشتر به آنان و به کار گیری حواس بیشتر جهت تعمیق مفاهیم است .
منابع انسانی ( امام جمعه شهر ، یکی از علمای دینی طرازاول شهر) جهت آشنایی دانش آموزان با علمای محلی ، آشنایی با شأن و منزلت علم و عالم و...
کامپیوتر (استفاده از cd های آموزشی و فیلم ها جهت ارائه بازخورد و پاسخ مناسب به سوالات فراگیران ) جهت آشنایی دانش آموزان با فناوری های روز و ارائه ی اطلاعات بیشتر به آنان و به کار گیری حواس بیشتر جهت تعمیق مفاهیم .
v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
گام دهم : ارائه محتوا
الف- فعالیت معلم : گروه بندی دانش آموزان (به کمک آبنبات ولیوان های رنگی ) ایجاد انگیزه – نظارت به یادگیری دانش آموزان ، ثبت تمام فعالیت های فراگیران ،راهنمایی به موقع فراهم کردن وسایل مورد نیاز
ب – فعالیت دانش آموزان : پاسخ به پرسش ها ،گوش دادن ،علاقه به درس ،شرکت در فعالیت های فردی وجمعی ،توجّه به موضوع کتاب،همراهی با معلم ،احساس مسئولیت وآوردن وسایل لازم به کلاس معلم
***- جهت دریافت مفهوم توسط دانش آموزان جدول زیر را روی تابلو نصب می کنیم ونمود ها را ارائه می دهیم.
تصویر شماره یک را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود دارد و آن را در جدول هست می چسبانیم .
|
هست |
نیست |
|
|
|
|
تصویر شماره دو را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود ندارد و آن را در جدول نیست می چسبانیم .
|
هست |
|
|
|
|
|
تصویر شماره سه را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود دارد و آن را در جدول هست می چسبانیم .
|
هست |
نیست |
|
|
|
|
تصویر شماره چهار را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود ندارد و آن را در جدول نیست می چسبانیم .
|
هست |
نیست |
|
|
|
|
-تصویر شماره پنج را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود دارد و آن را در جدول هست می چسبانیم .
-وبعد تصویر شماره شش را به دانش آموزان نشان می دهیم و به آنان می گوییم که مفهوم مورد نظر در آن وجود ندارد و آن را در جدول نیست می چسبانیم .
|
هست |
نیست |
||
|
|
|
این کار تا زمانی ادامه پیدا می کند تا بیشتر دانش آموزان مفهوم را دریابند.
جهت دست یابی به مفهوم در مرحله دوم : نمونه های مثبت و منفی جدیدی در اختیار دانش اموزان قرار می دهیم تا هست یا نیست بودن آن ها را مشخص کنند .
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
فرضیه های درست دانش آموزان را تایید می کنیم و در صورت لزوم مفهوم را نام گذاری و تعاریف را بیان می کنند ودانش آموزان :
* هست یا نیست بودن نمونه های جدید را مشخص می کنند .
*فرضیه ها و تعاریف خود را ارائه می دهند .
* نمونه های جدیدی بیان می کنند .
درمرحله ی سوم فرایند تفکّردانش آموزان را بررسی می کنیم.
از دانش اموزان می خواهیم جریان تفکر خود را برای دست یابی به مفهوم بیان کنند .
*بحث گروهی دانش آموزان را هدایت می کنیم . درباره ی چگونگی شکل گیری فرضیه ها در ذهنشان دانش آموزان بحث می کنند و راهی را که برای دست یابی به مفهوم طی کرده اند بیان می نمایند .
وقتی دانش آموزان دریافتند که مفهوم ارائه شده در باره ی امامت است از آنان می خواهیم تا به تصویر نمایش داده شده بر روی پرده کلاس دقت نمایند ( صفحه 26 کتاب درسی هدیه های آسمان پایه ششم ) و دریافت خود را از تصویر بیان کنند. ( تصویر کتاب درسی نیز با استفاده از پرژکتور بر روی پرده کلاس به نمایش گذاشته می شودو با استفاده از آن مراحل ارائه ی محتوا دنبال می شود. )
بعد از دریافت نظرات متن درس توسط یکی از دانش آموزان خوانده می شود ( از قبل با او هماهنگی شده که متن را به صورت یک داستان و با احساس لازم بخواند ) .
از دانش آموزان می خواهیم که نکته هایی را که از خواندن متن دریافت کرده اند را در کار برگ هایی که روی میز قرار داده ایم یادداشت کنند و پس از جمع بندی نظرات مفاهیم درس نیز در قالب همین نظرات به دانش آموزان ارائه می گردد.
از دانش آموزان می خواهیم تا قاب هایی را که در درس هنر به صورت گروهی درست کرده اند روی میز قرار دهند و جملات گهر بار امام حسین (ع) را درون این قاب ها بنویسند و به دیوار کلاس نصب کنند ( این جملات خود به عنوان جمع بندی درس نیز می توانند در نظر گرفته شوند. )
در بخش گفتگو کنید از دانش آموزان می خواهیم در مدت چند دقیقه با هم مشورت کنند و خاطره ای از شرکت در مراسم عزاداری امام حسین (ع) را سرگروه ارائه نماید. ( فردی هم می توان اجرا کرد )
در این زمان دانش آموزان را با اهمیت دین و تلاش های صورت گرفته توسط پیامبر و ائمه ی معصومین (ع) بلأخص امام حسین (ع) و قیام او جهت حفظ آن گوشزد می کنیم و وظیفه ی فعلی ما در برابر دین را بر می شمریم . و دانش آموزان را با چهره ی زشت یزید و اعمال ناشایست او آشنا می کنیم و...
می توان کشورهای ظالم و زور گوی زمان را به عنوان یزید زمان به دانش آموزان معرفی کرد. ومی توان بخشی انتخابی از cd فیلم مختار و ... را نیز پخش کردتا دانش آموزان آن را نقد و بررسی نمایند.
گام یازرهم : (ارزشیابی)
جهت ارزشیابی از دانش آموزان از آنان می خواهیم تا به سوال های زیر پاسخ دهند.
1- نقش امام حسین (ع) و یاران باوفایش در دفاع از دین بیان کنند.
2- ما برای حفظ آرمان هایی دینی باید چگونه عمل کنیم ؟
3- آیا شما تا کنون از زندگی امام حسین (ع) و یاران ایشان الگو برداری کرده اید و در برخورد با دوستان و اطرافیان از آن ها استفاده کرده اید؟ نمونه ای بیان کنید.
در صورت پاسخ صحیح می توان دریافت که دانش آموزان به مفاهیم مورد نظر دست پیدا کرده اند ودر صورتی که ضعفی مشاهده گردید می توان نحوه ی ارائه را ویرایش یا فرآیند ها را اصلاح کرد.
گام دوازدهم ) بازخوردبا تحلیل ارزشیابی )
نمونه هایی از رفتارهای الگو برداری شده از زندگی ائمه (ع) و برخی از حاکمان جور را در قالب تصویر به دانش آموزان داده می شود و از آنان می خواهیم تا تفاوت های موجود را بیان کنند. و در صورت بیان صحیح می توان به آنان کارت های تلاش داد. یا با لبخند و تکان دادن سر نظرات را تأیید یا رد کرد. و لبخند رضایت یا عدم رضایت را در صورت فراگیران مشاهده نمود.
